โดย ดร.บุศ @mba kku

Multi-sided platform เป็นอีกหนึ่งโมเดลที่เกิดขึ้นมานานแล้ว การที่พยายามเป็นตัวกลางเชื่อมโยงคนกลุ่มหนึ่งกับอีกกลุ่ม บางครั้งต้องยอมให้คนบางกลุ่มใชงานฟรีเพื่อดึงดูดอีกกลุ่มที่จะเข้ามาใช้งานก็ต่อเมื่อมีกลุ่มคนที่ตัวเองต้องการเข้าถึงเข้ามาใช้งานจำนวนมากพอ เกมนี้หลายเจ้าเกิดหลายเจ้าดับ ต้องพิจารณาดีๆว่าทำอย่างไรถึงจะทำเงินได้ในที่สุด

โมเดลธุรกิจแพลตฟอร์มหลายด้าน (Multi-Sided Platforms)

นำเอาลูกค้าสองกลุ่มขึ้นไปที่มีความแตกต่างกันแต่พึ่งพากันมาพบเจอกัน แพลตฟอร์มเหล่านี้จะมีคุณประโยชน์ต่อลูกค้ากลุ่มหนึ่งก็ต่อเมื่อมีลูกค้าอีกกลุ่มหนึ่งอยู่บนแพลตฟอร์มเดียวกันเท่านั้น แพลตฟอร์มสร้างคุณค่าโดยการอำนวยความสะดวกให้ลูกค้าแต่ละกลุ่มได้เกิดการปฏิสัมพันธ์กัน ยิ่งจำนวนผู้ใช้งานมากขึ้นเท่าไหร่ แพลตฟอร์มก็จะยิ่งมีคุณค่ามากขึ้นเท่านั้น ซึ่งปรากฏการณ์นี้เราเรียกว่า Network Effect นั่นเอง

แพลตฟอร์มหลายด้าน ที่นักเศรษฐศาสตร์เรียกว่า ตลาดหลายด้าน กลายเป็นปรากฎการณ์ทางธุรกิจที่สำคัญมากอีกรูปแบบหนึ่ง โมเดลธุรกิจนี้ได้เกิดขึ้นมานานแล้ว แต่แพร่หลายมากขึ้นจากการเติบโตของเทคโนโลยีสารสนเทศ วีซ่าเครดิตการ์ด ระบบปฏิบัติการวินโดวส์ของไมโครซอฟต์ ไฟแนนเชียลไทม์ กูเกิล เครื่องเล่นวีเกมของนินเทนโด และเฟสบุค เป็นตัวอย่างบางส่วนของรูปแบบธุรกิจแพลตฟอร์มหลายด้านที่ประสบความสำเร็จและเป็นที่รู้จักดี

แล้วโมเดลแพลตฟอร์มหลายด้านมันคืออะไรกันแน่ มันก็คือแพล็ตฟอร์มที่สร้างคุณค่าโดยการนำเอาลูกค้าหลายๆกลุ่มที่แตกต่างกันเข้ามาเชื่อมต่อกัน ยกตัวอย่างเช่น บัตรเครดิตเป็นตัวเชื่อมระหว่างผู้ขายสินค้ากับผู้ซื้อที่ถือบัตร ระบบปฏิบัติการคอมพิวเตอร์เชื่อมโยงผู้ผลิตเครื่องคอมพิวเตอร์ นักพัฒนาซอฟต์แวร์และผู้ใช้งานเข้าหากัน หนังสือพิมพ์เชื่อมโยงระหว่างผู้อ่านกับผู้ที่ต้องการโฆษณาสินค้าให้เจอกัน เครื่องเล่นเกมเชื่อมนักพัฒนาเกมเข้ากับผู้เล่น หัวใจสำคัญคือตัวแพลตฟอร์มจะต้องดึงดูดและให้บริการกับกลุ่มลูกค้าแต่ละกลุ่มพร้อมๆกันเพื่อทำให้เกิดคุณค่า คุณค่าของแพลตฟอร์มของกลุ่มผู้ใช้งานด้านหนึ่งมักขึ้นอยู่กับจำนวนผู้ใช้งานแพลตฟอร์มอีกด้านหนึ่ง เครื่องเล่มจะดึงดูดนักเล่นเกมได้ดีก็ต่อเมื่อมีจำนวนเกมมากพอ ในขณะเดียวกัน นักพัฒนาเกมจะสนใจพัฒนาเกมสำหรับเครื่องเล่มเกมก็ต่อเมื่อมีจำนวนผู้ใช้งานเครื่องเล่นเกมนี้มากพอ ดังนั้นรูปแบบธุรกิจแบบแพลตฟอร์มหลายด้านมักจะเผชิญปัญหาไก่กะไข่เสมอ

วิธีการหนึ่งที่โมเดลธุรกิจประเภทนี้แก้ปัญหาคือ การรับผิดชอบค่าใช้จ่ายที่เกิดขึ้นจากการให้บริการลูกค้าบางกลุ่ม ถึงแม้ว่าเจ้าของแพลตฟอร์มจะเกิดค่าใช้จ่ายในการให้บริการลูกค้าทุกกลุ่ม แต่การให้บริการลูกค้าบางกลุ่มด้วยค่าใช้จ่ายที่ต่ำหรือบางครั้งก็ฟรีเป็นกลยุทธ์ที่ใช้ได้ดีในการดึงดูดให้ลูกค้าอีกฝั่งเข้ามาใช้งานแพลตฟอร์ม สิ่งที่เป็นความท้าทายคือ จะยอมให้ฝั่งไหนใช้ฟรีหรือจะกำหนดราคาเท่าไหร่ดีถึงจะเหมาะสม

ตัวอย่างเช่น บริษัทเมโทร หนังสือพิมพ์แจกฟรีที่เกิดขึ้นที่สต็อกโฮม แต่ตอนนี้สามารถพบเห็นได้ในเมืองใหญ่ๆหลายเมืองทั่วโลก เริ่มต้นขึ้นเมื่อปี 1995 และก็เป็นที่นิยมกับผู้อ่านในทันทีที่เปิดตัวเนื่องจากแจกฟรีตามสถานีรถไฟและรถประจำทางในเมืองสต็อกโฮม ทำให้หนังสือพิมพ์ดึงดูดโฆษณาและสามารถทำกำไรได้ในเวลาที่รวดเร็ว อีกตัวอย่างหนึ่งคือไมโครซอฟต์ ที่ให้เครื่องมือในการพัฒนาซอฟต์แวร์สำหรับระบบปฏิบัติการวินโดวส์ฟรี (SDK) เพื่อกระตุ้นให้นักพัฒนาซอฟต์แวร์ทำการพัฒนาแอพพลิเคชั่นบนแพล็ตฟอร์มวินโดวส์ได้ง่ายไม่มีค่าใช้จ่าย ยิ่งมีแอพพลิเคชั่นที่ผู้ใช้งานามารถเลือกใช้ได้มากเท่าไหร่ก็ยิ่งดึงดูดผู้ใช้งานมากขึ้นและไมโครซอฟต์ก็สามารถขายได้และทำกำไรมากขึ้นเท่านั้น แต่ในกรณีของ โซนี่ เพลย์สชั่น 3 กลับผิดความคาดหมายอย่างรุนแรงจากการที่โซนี่ยอมออกค่าใช้จ่ายสำหรับเครื่องเล่นเกมด้วยหวังว่าจะได้เงินคนจากค่าเล่นเกม แต่กลับผิดคาดเนื่องจากโซนีสามารถขายเครื่องเล่นเกมได้ต่ำกว่าที่คาดการณ์ไว้

ผู้ดำเนินการแพล็ตฟอร์มหลายด้านจะต้องถามตัวเองหลายๆคำถามก่อนคือ เราสามารถดึงดูดจำนวนผู้ใช้งานแพลตฟอร์มแต่ละด้านได้เพียงพอหรือไม่ ฝั่งไหนที่จะอ่อนไหวกับราคามากกว่า ฝั่งที่เรารับผิดชอบค่าใช้จ่ายแทนเขาจะรู้สึกดึงดูดใจกับข้อเสนอนี้และยอมเข้ามาใช้งานไหม รายได้ที่เกิดขึ้นจากอีกฝั่งจะมากพอที่จะชดเชยค่าใช้จ่ายทีเราจ่ายไปเพื่อให้ลูกค้าอีกฝั่งได้ใช้งานฟรีหรือไม่

ตัวอย่างของแพลตฟอร์มหลายด้าน คือ กูเกิล นินเท็นโด โซนี่ และแอ็ปเปิ้ล

สำหรับวันนี้ขอนำเสนอเพียงเท่านี้ อยากจะลงรายละเอียดของตัวอย่างแต่มันใช้เวลาสูงหากต้องแปลทุกตัวอักษร จึงขอจบแค่แนวคิด ยังมีอีก 2 รูปแบบธุรกิจที่ต้องพูดถึง ก่อนที่เราจะเริ่มเข้าสู่เทคนิคการออกแบบ Business Model ซึ่งเป็นหัวใจในการที่จะทำให้ผู้อ่านได้นำไปใช้งานได้จริง และเป็นจุดประสงค์หลักของดิชั้นในการแปลและเรียบเรียงเรื่องนี้

#businessmodel #mutisidedplatforms

จาก: หนังสือ Business Model Generation by Alexander Osterwalder & Yves Pigneur (2010)